GÖKTÜRK’DE HOROZ ÇİFTLİĞİ YOKTUR.YALAN

“PETNAHOR GÖKTÜRK” HOROZ ÇİFTLİĞİ YOKTUR

Arşiv araştırmalarında eski adı 1955 yılına kadar “petnahour” petnahour olarak geçip 1955 Göktürk Köyü olarak, 1994 yılında Göktürk belde belediyesi, 2009 da belediye kapatılarak Eyüpsultan’a bağlı Göktürk mahallesi yapıldı.  internet ortamına yayılan sözde “HOROZ” köy, ve burada horoz çiftliği var olduğunu yazıp yalan ve yanlış bilginin ana kaynağını nereden geldiğini araştırıp bulduk. Petnahour adının Rumca’da horoz anlamına geldiği yönünde yalan bilgilerin gerçeğini araştırdık.

Petnahour ismi bir kere Rum’ca Horoz anlamı taşımadığı gibi, Petnahour, yanı Göktürk’de tarih boyunca hiçbir zaman Horoz çiftliği yoktur. Başlıca; At çiftliği, büyük baş hayvan çiftliği ve İstanbul geneline günlük taze sebze ve süt veren hayvan çiftliklerinin ver olduğu Osmanlı arşivinde mevcuttur. Hatta Mustafa Kemal Atatürk 1934 yılında “Bergos” Kemerburgaz’a geldiğinde  Petnahor Göktürk’de bir çiftlikte ağırlanarak buradan Cendere yolu ve Kağıthane üzerinden Haliç’te bekleyen vapurla saraya gittiği kayıtlarda mevcuttur.

UZUN KEMERİN BİR KISMINDA HOROZ ABLEMİ DE YALAN

Tarihi uzun kemerin orta bölümünde “Allah” yazılı bir taş vardır bu doğrudur. Lakin horoz resmi ablemi yoktur. Bunu uydurup ortaya atanlar 1989’da Kemer Country kurulurken ormanları kesip villa yapanlara karşı Göktürk halkını oyalamak için bir dernek kuruldu, Bu derneğin başını çeken Mimar Neşe Işıldar Göktürk halkını kafa kola almak için kurduğu sözde Güzelleştirme Derneği adı altında bir bülten çıkartıp buranın Horoz köyü olduğunu yazmış ve buna inananlar da burada horoz çiftliği olduğunu kulaktan kulağa yayıp internet ortamında yazıp çizdier.

Horozköy isminin kökeni;

Değişik kaynaklarda Horozköy; Horoz-keui, Horoz-kevy, Horos nam karye, Horus nam karye, Horuz köy, Horos köy, Horus köy, Karye-i Horos, Karyey-i Horuz, Karye-i Horoz, Karye-i Horüs gibi isimlerle adlandırılmaktadır. Horozköy isminin tam olarak nereden geldiği kesin olarak bilinmemektedir. Köyün ismi ile birçok rivayet ve varsayım bulunmaktadır. Burada resmi olarak Petnahor kelimesinin geçmediği gibi Rumca da horoz anlamı taşımadığı sabittir.

BAKIN RUM CA DA HOROZ KÖYÜ ;

Horozköy (Yunanca: Χορόσκιοϊ), günümüzde Manisa Büyükşehir Belediyesi’nin merkez belediyelerinden Yunus Emre Belediyesi’ne bağlı bir mahalledir. Mübadele öncesi yoğun bir Rum nüfus barındıran Horozköy günümüzde neredeyse hiçbir Rum izi taşımamaktadır. Horozköy’de yaşayan Rumlar anadil olarak Türkçe konuşmaktaydılar. Anadolu’nun yerli kültürüne, geniş ölçüde Türk-İslam Kültürü de karışmıştı. Bunun sonucu olarak, birçok yerde halk Rumca’yı unutmuş ve ana dil olarak Türkçe’yi kullanmaya başlamıştır. Anadolu’da anadili Türkçe olan tek Rum yerleşimi de değildi Horozköy. Kurtuluş Savaşı sırasında henüz Anadolu’ya göç ettirilmemiş Selanik’te yaşayan Ord. Prof. Dr. Sedat Alp bir röportajında bu konudan şöyle bahsetmiştir;

Yunan Hükümeti, Rumları yerleştirmek için Türkleri evlerinden çıkarıyor o evlere Anadolulu muhacir Rumları yerleştiriyordu… Anadolu’dan gelenler Rumca bilmiyor ve Türkçe konuşuyordu (…) Bizim eve Manisa Horozköy’den gelenler, anneannemin evine de Karadeniz’den gelen Rumlar yerleştirilmişti.

Yunan kaynaklara göre köyün eski isimleri Akkoyun Köyü (Άκογιουν) ve Düvlek Köyü (Ντουβλέκιοϊ)’dür. Ancak, Akkoyun Mevkii halen Horozköy’ün bağlık kesiminde bir bölgenin ismi olarak kullanılmakta, Düvlek ise uzun zaman önce terk edilmiş Horozköy’ün hemen kuzeyinde kalıntıları bulunan bir Türk köyü’dür. (Düvlek ile ilgili yazıma buradan göz atabilirsiniz). Horozköy yerleşim alanın hemen kuzeyi ile Kuşlubahçe’nin güneyinde yer alan tarla ve bahçe olarak kullanılan kesimde yapılan yüzey araştırmalarına göre Bizans-Osmanlı Dönemleri yerleşimlerine ait kalıntılar tespit edilmiş, Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından 3. Derece arkeolojik sit alanı olarak tescillenmiştir. Evliya Çelebi 1671–1672 tarihinde Horozköy’den geçerken;

Karye-i Horüs; 200 evli ve 1 camili Müslüman köyü ve zeamettir (zeamet; bazı devlet görevlilerine hizmetlerine karşılık verilen devlet adına bir bölgede vergi toplama yetkisi).

diye yazacaktır. Ancak Saruhan Bey 1313 yılında Manisa’yı fetih ettiğinde Bizans egemenliği altında yaşayan Rumların bulunduğu unutulmamalıdır. Horozköy başlarda Rum köyü iken zamanla bir Türk köyü haline gelmiş olmalıdır. Horozköy 16. yüzyıldan sonra çevrede sadece Rumların yaşadığı tek yerleşim birimi haline gelecektir. 1770 de Mora İhtilali sırasında ekonomik olarak yetersiz olan adalardan kaçan Rumlar’ın Anadolu’ya yerleşmesi ve 1865‘de tren yolunun Horozköy’e ulaşması ile nüfusu daha da artacaktır. Yazar William Cochran “Pen and Pencil in Asia Minor; or Notes From the Levant” adlı kitapta, 1888 yılında İzmir’den tren ile Manisa’ya giderken bir önceki durak olan Horozköy’den bahsederken Horoz-keui diye yazmış ve köyün isminin anlamı için de “village of the cock” yani “horoz köyü” yazmış ancak köy ile ayrıntılı herhangi bir bilgi vermemiştir. 1900’lerde köyün seçilmemiş bir Hristiyan Muhtarı bulunmaktaydı. Yönetimden sorumlu olanlar ise sadece seçkin aile mensuplarıydı. Horozköy’de daimi bir Karakol bulunmamaktaydı.

Horozköy isminin kökeni;

Değişik kaynaklarda Horozköy; Horoz-keui, Horoz-kevy, Horos nam karye, Horus nam karye, Horuz köy, Horos köy, Horus köy, Karye-i Horos, Karyey-i Horuz, Karye-i Horoz, Karye-i Horüs gibi isimlerle adlandırılmaktadır. Horozköy isminin tam olarak nereden geldiği kesin olarak bilinmemektedir. Köyün ismi ile birçok rivayet ve varsayım bulunmaktadır. Bunlar;

Tarihçi-Yazar Çağatay Uluçay’a göre; Saruhan Bey, Kırtık Deresi’nin bulunduğu yerden Manisa’ya girer, burada Bizans askerleriyle büyük bir çarpışma olur ve Bizans askerleri püskürtülür. Ertesi gün sabah ilk horoz ötüşü ile birlikte Saruhan Bey birlikleri, Manisa’nın hemen dışındaki bir köye kadar Bizans askerlerini sürerler. Bu olaya istinaden köye Horoz adı verilir. Lise öğretmenim olan yazar Seyhan Çağlar Emen çocukluğunda, Manisalılar arasında anlatılan buna benzer bir hikayeyi köşe yazısında yazmıştır.

Yunan kaynaklara göre köyün adı tamamen azize mucizesi ile alakalıdır. Bir gün bir horoz Azize Anastasia ismini söyleyerek bir mucize gösterir. Bu mucize sonucunda halk Azize Anastasia Kilisesi’ni yapmaya karar verecektir. Horos; Yunanca, dans, eğlence anlamında kullanılmaktadır. Azize Anastasia mucizesinin Horozköy’de geçekleşmesinden dolayı yapılan kutlama ve anma törenleri sebebiyle bu ismi aldığı söylenmektedir. Yani köyün asıl ismi Horozköy değil Horosköy’dür. Ayrıca harman (örneğin kuru buğday başaklarından tanelerin ayrılması veya bağ bozumu sonrası üzümün kurutulması) yapılan yerler, hasat sonrası temiz ve boş oldukları için düğün, eğlence vs. de kullanılırdı. Bu yerlere harman yeri manasında kullanılan Yunanca-Türkçe kelime olan “horostaşı” adı verilirdi. Türkçe’deki Horon kelimesi ile İngilizce’deki “Choir” (anlamı; koro) kelimelerinin kökeni de “Horos” kelimesidir.

Yunus-i Horasani oğlu Oklu Horos Dede, 1371 tarihli “REVAK SULTAN VAKFİYESİ” adlı evrakta şahitler arasında gösterilmiştir. Bu evrakta bahsedilen şahitlerden bir diğeri de kabri Horozköy’de yer alan Karaca Ahmed’dir. (Karaca Ahmed Türbesi hakkındaki yazı için buraya tıklayın) Yazar Mehmet Emin Müderrisoğlu’na göre Horozköy’de bulunan Karaca Ahmed Türbesi diye bilinen türbe aslında Oklu Horos Dede‘ye aittir. Saruhanoğulları velileri arasında sayılan ve Horozköy‘de yaşadığı belirtilen bu şahsın, bugün Karaca Ahmed‘e ait oldugu bilinen türbede yatıyor olması daha muhtemeldir. Müderrisoğlu‘na göre semt de ismini yine bu zattan almıştır. Ayrıca Bektaşi ve Alevi ritüellerinde kurbanlık (adak) hayvanlar arasında önem atfetdilenler den birisi de horoz’dur. Kurban edilen beyaz horoza Cebrail adı verilir. Hacı Bektaş-ı Veli’nin horoz üzerine binerek keramet göstermesi dikkate alınırsa horozun önemi ve kutsiyeti anlaşılabilir. Bu kutsiyet süsleme sanatlarına da yansımış, alem, ahşap kapak, mezar taşı, gibi çeşitli amaçlarla üretilmiş objelerde sıklıkla betimlenmiştir. Horozköy’ün Bektaşilik ile bağlantısı ayrıca isim kökeni için göz önünde bulundurulmalıdır.

BURASI 1966 YILINA KADAR PETNAHOUR, PETNAHOR, 1955  YILINDA GÖKTÜR KÖYÜ. 1994 YILINDA GÖKTÜRK BELDE BELEDİYESİ VE 2009 YILINDA İSE BELEDİYE KAPATILIP EYÜPSULTAN MAHALLESİ OLMUŞTUR.

Araştıran Alaettin Arslan